Monografia proponuje metateoretyczną ramę wyjaśniania ekstremizmu politycznego, osadzoną w Teorii Opanowywania Trwogi (TOT). Punktem wyjścia są wcześniejsze badania autora nad ekstremizmem i przemocą polityczną, zwłaszcza studium nad ideologią Państwa Islamskiego oraz „putinizmem” jako narzędziem politycznej legitymizacji i mobilizacji. Oba przypadki spełniają kryteria „radykalnego systemu opanowywania trwogi” (RSOT), co uzasadnia poszukiwanie uogólnień ponad kontekstami ideologicznymi i kulturowymi. Monografia łączy dorobek nauki o polityce, psychologii społecznej i studiów nad przemocą polityczną, stawiając pytania o to, czy i w jakim zakresie TOT może scalać konkurencyjne modele ekstremizmu politycznego. Rozdział pierwszy porządkuje genezę, rdzeń i bazę empiryczną TOT (hipotezy MS/DTA, model podwójnej obrony) oraz przedstawia warunki brzegowe jej stosowania, argumentując za dalszym, lecz ostrożnym użyciem teorii w badaniach politologicznych. Rozdział drugi doprecyzowuje aparat pojęciowy, analizuje uniwersalne składniki światopoglądu ekstremistycznego i zestawia alternatywne modele (procesualne, motywacyjne, grupowe, tożsamościowe), przygotowując grunt pod integrację z TOT. W rozdziale trzecim TOT pełni funkcję ramy nadrzędnej porządkującej mechanizmy na poziomach mikro-mezo-makro oraz spinającej wybrane ujęcia teoretyczne. Autor identyfikuje „lukę eskalacyjną” między obroną światopoglądu a przemocą i proponuje jej domknięcie przez czynniki pośredniczące i kontekstowe. Efektem jest Zintegrowany Model Procesualny Ekstremizmu (ZMPE): od kryzysu systemu znaczeń (I), przez konstrukcję radykalnego systemu opanowywania trwogi (II), krystalizację alternatywnej tożsamości (III), po imperatyw działania i (potencjalnie) przemoc (IV). Modelowi towarzyszy zestaw hipotez oraz wskaźników do testów empirycznych. Wkład pracy w naukę o polityce ma trzy wymiary: (1) synteza rozproszonych ujęć ekstremizmu, (2) uporządkowanie ich za pomocą mechanizmów TOT na trzech poziomach analizy, (3) propozycja ZMPE wraz z operacjonalizacją i wskazówkami badawczymi — z naciskiem na transparentność metodologiczną i replikację. W szerszej perspektywie monografia pokazuje, że ideologowie ekstremistyczni działają jak „przedsiębiorcy egzystencjalni” zaspokajający popyt na rozwiązania umożliwiające odzyskanie poczucia bezpieczeństwa ontologicznego. Owa oferta przywrócenia sensu, znaczenia, statusu i sprawczości jednostek i grup poprzez radykalny projekt polityczny wyjaśnia atrakcyjność i trwałość RSOT. Z wniosków płynie praktyczna implikacja: skuteczne przeciwdziałanie ekstremizmowi politycznemu powinno oferować alternatywne źródła znaczenia i symbolicznej nieśmiertelności, a nie jedynie polemikę narracyjno-doktrynalną oraz interwencje „kinetyczne” osadzone w ramach sekurytyzacji i patologizacji.
Powrót