Celem opracowania było zbadanie, a następnie wskazanie kierunków procesów samoidentyfikacji tożsamościowej młodzieży licealnej w drugiej dekadzie XXI wieku. Materiały źródłowe zostały pozyskania w trakcie realizacji projektu pt. „Tożsamość — kim jestem i skąd się wywodzę. Warsztaty dla Młodych Odkrywców”. W projekcie udział wzięli uczniowie ze szkół średnich z miast poniżej 100 tys. mieszkańców, z Dolnego i Opolskiego Śląska, regionów zróżnicowanych kulturowo, etnicznie i religijnie. Z przeprowadzonych „Testu Dwudziestu Stwierdzeń” „matrioszek-tożsamości”, kart opisów tradycji oraz prezentacji uczniów uzyskano wyniki pozwalające ustalić dominujący rodzaj tożsamości wśród uczniów. Odwołując się do kategorii opisu samego siebie, nie odnosili się do cech fizycznych, wyglądu, ale do konkretnych grup społecznych. Przeważało odwołanie do relacji rodzinnych. Równie wysoko plasowała się kategoria związana z wyznaniem i narodowością, z więzami społecznymi. Dla uczestników badania okazało się najistotniejsze funkcjonowanie w obrębie grup społecznych. Głównym typem tożsamości okazała się tożsamość społeczna. Uzyskane wyniki mogą sugerować, że tradycyjne kategorie społeczne nadal są powiązane ze wspólnotą (rodzinną, wyznaniową, narodową i lokalną). Uczniowie definiują się w ramach koncepcji siebie jednostki przez tradycyjne kategorie społeczne (córka/syn, Polka/Polak, wierzący, wyznawca, chrześcijanin/katolik). Trudno natomiast jednoznacznie stwierdzić, czy kategoria „ja”, „my” odrywa się od tradycyjnych granic wspólnot lokalnych. Wydaje się, że raczej rozszerza o dodatkowe powiązania, jak uświadomienie sobie poczucia więzi zwłaszcza lokalnych (miejsce urodzenia/zamieszkania), regionalnych (bycie Dolnoślązakiem), czy poczucia bycia Europejczykiem. Wyniki badań nie wskazują na proces homogenizacji życia społecznego, co może wynikać z wielokulturowości i wieloetniczności regionów pogranicza.
Tożsamość uczniów, zarówno indywidualna, jak i zbiorowa była kształtowana przez przynależność do różnych grup (narodowej, etnicznej, religijnej) i innych zbiorowości (społeczności wiejskie, społeczności miejskie, grupy wiekowe, subkultury młodzieżowe, środowiskowe) oraz pełnione funkcje społeczne. Trudno jednak dookreślić, w jakim zakresie tożsamości wskazane przez uczniów zostały wybrane (przez nich), a w jakim przejęte od grup społecznych i zbiorowości, z którymi się identyfikowali. Obecnie tradycyjne korelaty tożsamości wydają się dominujące.
Powrót
