Czy bohater narodowy zawsze pozostaje bohaterem w pamięci lokalnej? Jaką cenę płacimy za uproszczenia w myśleniu o przeszłości? Robert Klementowski, uznany badacz dziejów powojennej Polski i sporów o pamięć historyczną, rekonstruuje losy Jana Bogdziewicza – „Czarnego Janka”. Jego biografia, osadzona w realiach pierwszej dekady po drugiej wojnie światowej, jest pretekstem do refleksji nad współczesnymi sporami narracji heroicznej i krytycznej, których tłem jest napięcie między historią a pamięcią, faktami a mitami, jednostkowym doświadczeniem a wielkimi narracjami o Żołnierzach Wyklętych.
Autor prowadzi czytelnika przez Dolny Śląsk pierwszych lat po wojnie – przestrzeń chaosu, niepewności i moralnych szarości, w której wojna formalnie się skończyła, ale jej konsekwencje dopiero kształtowały ludzkie wybory. Odchodząc od bezpiecznych podziałów i stawiania ocen, Klementowski wciąga czytelnika w intelektualny spór o sens bohaterstwa, granice przemocy i społeczne potrzeby jednoznacznych wzorców. Pokazuje, jak z pojedynczej biografii rodzi się legenda, a z legendy – mit, często sprzeczny z lokalną pamięcią i doświadczeniami świadków. Krok po kroku odsłania mechanizmy selekcji faktów, przemilczeń i nadinterpretacji, które sprawiają, że przeszłość staje się polem współczesnych sporów.
Siłą tej książki jest połączenie wciągającej narracji z solidnym warsztatem badawczym: niepublikowanymi materiałami archiwalnymi, aktami sądowymi, relacjami świadków i wieloletnimi badaniami autora, wzbogaconymi o materiał ilustracyjny. Człowiek czasów wyklętych to lektura dla historyków, socjologów, politologów, nauczycieli i studentów, ale i dla wszystkich czytelników zainteresowanych współczesnymi sporami o pamięć i tożsamość. Zwłaszcza tych, którzy szukają w historii narzędzi do krytycznego myślenia o teraźniejszości.
Powrót